Modrzewiowa Kaplica św. Stanisława (istniejąca w latach 1765 – 1917)

      Modrzewiowa kaplica św. Stanisława wybudowana została w 1765 roku na ruinach istniejącej w tym miejscu innej kaplicy, która została wcześniej, bo w 1763 roku rozebrana przez Walentego Męcińskiego. Wymiary nowej kaplicy wynosiły 26x13x8¼ łokcia (czyli ok. 15,50×7,75×4,80 m), zaś jej rzut poziomy z 1847 roku przedstawiony jest na zdjęciu poniżej. Budowę kaplicy należy przypisać małopolskiej rodzinie Męcińskich, pochodzącej z zapiastowskich comesów z Kurozwęk. Rodzina Męcińskich dziedziczyła Cieślin oraz Kwaśniów wraz z przyległościami (Hucisko) w okresie od 1758 roku do 1810 roku. W okresie wzniesienia modrzewiowej kaplicy św. Stanisława wsie te były w posiadaniu Adama i Walentego Męcińskich.

Mapa województwa krakowskiego w dobie sejmu czteroletniego 1788 – 1792 (fragment z zaznaczoną kaplicą drewnianą w Cieślinie).

 

 

 

 

Mapa województwa krakowskiego w dobie sejmu czteroletniego 1788 – 1792 (fragment z zaznaczoną kaplicą drewnianą w Cieślinie).

 

 

 

 

     Z pierwszym opisem kościółku w Cieślinie spotykamy w opisie dóbr Kwaśniów i Cieślin należących do Walentego Męcińskiego, spisanym w dniu 23.06.1769 roku. W inwentarzu wsi Cieślin ujęta jest przedmiotowa kaplica opisana w następujący sposób: “Opisanie Kosciołka w Cieślinie będącego. Znayduie się tamże z przyiazdu od Kwaśniowa Kosciołek nowo budowany w Roku 1765 Kosztem JW Dziedzica pod Tytułem Św. Stanisława Biskupa Krakowskiego założony którego y Obraz tamże / iako wielu twierdzi częstemi łaskami sławiony / Jest w Ołtarzu, ten Kosciołek na przyciesiach dębowych podmurowany cały z drzewa rzniętego w zamek budowany z Kruszgankiem o dwóch oknach w tym podłoga z tarcic chyblowanych iako y spodsiębitką w ankcuch dawaną przy tym Zakrystya razem budowana w tym okien cztery w Zakrystyi piąte z Szyb taflowych w drewno oprawnych. Ołtarz ieden biało malowany nie co wyzłacany y Kazalnica biała takiemże malowaniem ławki na obydwóch stronach 4ry. Drzwi dwoie wielkich poiedynczych na zawiasach iedne z zamkiem drugie z zamknięciem do kłótki trzecie do Zakrystyi pomnieysze na zawiasach zamkiem dach natym nowy gontowy, nad drugiem murem kopułka Filgranowa xemsuch iest ustawiona z krzyżem żelaznym y gałką mosiężną w tey Sygnaturka mała po końcach dachu Koscielnego w mieyscu sztybrów krzyże Żelazne. W dokoło tego Kosciołka Cmentarz z drzewa rzniętego w Słupy y w zamek z drzwiami, na Zawiasach pod nakryciem gontowym nowo oparkanionym.
Rezydencya dla pustelnika w niżej Kosciołka na dole nowa z drzewa rzniętego w węgieł budowana, o sieni Izbie, y Komorze z wszelką wygodą y z zamknięciem zamkowym dobrze wybudowana pod dachem gontowym nowym w teyże teraz poddanka obsadzona siedzi y mięszka iednak ta do dyspozycyi JW Dziedzica na zawsze przynależy względem ulokowania w niey którego iakiego y kiedy Pustelnika.”

     Kolejny opis kaplicy w Cieślinie odnajdujemy w dokumentach z wizytacji duszpasterskiej Biskupa Krakowskiego w parafii w Chechle z 1783 roku. Czytamy w nich: “Kaplica druga w Cieslinie drewniana zZakrystyą kruchtą pod gontem, na ktorego wierzchu kopułka z Sygnaturką, Ołtarży trży Wielki malowany a dwa nie malowane, Cmentarż parkanem obwiedziony reparacyi potrzebuiącym te kaplice bez zadnego są funduszu pobożnością tylko wies Rodaki, a Dziedzic Cieslina onęż utrzymuią, w których obydwoch iest po kielichu iednym apparacie iednym, z innemi do Ołtarża porządkami. Obie te kaplice maią dozwolenie odprawiania w nich Mszy do lat dziesięciu w Roku 1780 z Konsystorża krakowską otrzymane”.

Kaplica św. Stanisława w Cieślinie - rzut poziomy z 1847 r. (AP-21-17-916)     W dniu 21.02.1791 r. ks. Jakób Kmita pleban parafii w Chechle w przygotowanym sprawozdaniu opisuje kaplicę w Cieślinie w następujący sposób: “Kaplica druga w Cieslinie drewniana,  z Zakrystyą. Kruchtą pod gontem, na ktorey wierzchu Kopułka z sygnaturką, ołtarży trzy, wielki malowany, a dwa niemalowane, Cmentarz parkanem obwiedziony. Nie ma ad praesens facultatem celebrandi (łac. obecnie uprawnień do sprawowania [Mszy]). Te Kaplice są bez funduszu pobożnością tylko wies Rodaki, a Dziedzic Cieslina onęż utrzymuią. W których obydwoch iest po Kielichu iednym, apparacie iednym, y innemi do ołtarza porządkami.”. Jak widzimy jedyna różnica jaka zaszła od poprzedniego opisu, to niemożność sprawowania Mszy św. z powodu wygaśnięcia zezwolenia z 1780 roku. 

     Z następnym dostępnym zapisem dotyczącym kaplicy spotykamy się w “Relacji biegłych, do oszacowania dóbr Kwaśniowa z przyległościami delegowanych” z dnia 23.02.1825 roku. Walenty Zwierkowski – biegły, Jan Bukowski – biegły, Daniel Rajski – biegły oraz Adam Kotowski – zastępca wójta gminy Kwaśniów delegowani zostali do oszacowania dóbr Kwaśniów z przyległościami wy­rokiem Trybunału Cywilnego I Instancji Województwa Krakowskiego z dnia 8 listopada 1824 r. Dziedzicem tych dóbr był w tym okresie W. Konstanty Leon Wolicki. W swoim opracowaniu wśród dóbr wymienili min. w Cieślinie “kościółek filialny do parafii Chechło należący, w którym co roku wielki odpust bywa”. Z odpustem związana była propinacja, czyli monopol szlachty na produkcję i sprzedaż alkoholu we własnych dobrach. Pan handlował trunkami za pośrednictwem karczmarza, któremu udzielał zgody na sprzedaż trunków na swoich ziemiach. We dworze szlacheckim warzono piwo i pędzono gorzałkę, na ogół kiepskiej jakości, które trafiały do karczmy jako tani trunek dla chłopstwa. W relacji biegłych tutejsza ludność oprócz 8 normalnie istniejących szynków ma “pomniejszą propinację wyszynek w Cieślinie, w czasie wielkie­go odpustu na św. Stanisław w tym kościele odbywającego się”.

      Z dokładnym wyszczegółowieniem wyposażenia kaplicy mamy do czynienia w szacowaniu majątku z 1835 roku. Wówczas w kaplicy św. Stanisława w Cieślinie znajdowały się:

“1. W wielkim ołtarzu obraz św. Stanisława na płótnie namalowany
2. Firanki przy tym karmazynowe florensowe galonkiem wąskim szychowym bia­łym obszyte, nie/mniej firanki na białym tle szychem wyrabiane
3. Nad tym obrazem, mniejszy obraz św. Stanisława olejno – malowany
4. Obrazków małych wypukło-oprawnych 4
5. Krucyfiksów drewnianych 3
6. Cymborium drewniane
7. Trzy ewangelie w ramkach oprawne
8. Kamień marmurowy w ramach drewnianych
9. Dwa bukiety z piór białych niebieskich i różowych w białych wazonikach
10. Dzwonków małych spiżowych 2
11. Dywanik przed wielkim ołtarzem pod nogi
12. Lamp ordynaryjnych 33
13. Lampa przed Wielkim Ołtarzem blaszana
14. Krucyfiks duży 15
15. Chorągiewek niebieskich czworogrannych nowych sztuk 2
16. Portret Ignacego Kajetana Sołtyka olejno malowany w ramkach drewnianych
17. Obraz duży wyobrażający Pana Jezusa
18. Dzwonek większy przy wychodzie z zakrystii
19. Chorągiewek mniejszych różowych starych 2
20. Obrazów Matki Boskiej Częstochowskiej w ramach drewnianych czarnych 5
21. Lichtarzy prostych drewnianych 4
22. Obraz duży chór zakonnic wyobrażający w ramach drewnianych
23. Ołtarz mniejszy z obrazem św. Antoniego
24. Ołtarz mniejszy drugi z figurą św. Sebastiana, rzeźbą wyrabiany
25. Obraz Najśw. Marii Panny Anielskiej roboty snycerskiej w pół kościoła przybity
26. Dzwonek, czyli sygnaturka
27. Ławek drewnianych 3
28. Ornat koloru buraczkowego materialny w kwiatki białe ze wszystkimi oparatami i należną bielizną
29. Ampułek szklanych 2
30. Tacka szklana do tychże
31. Kropidło duże
32. Świece z wosku żółtego kawałków 35
33. Poduszka pod mszał
34. Lichtarzyków mosiężnych małych 2
35. Obrusek mały, biały
36. Obraz na płótnie malowany wyobrażający starca trupią głowę trzymającego
37. Kielich srebrny wewnątrz wyzłacany z pateną”.

      Przy szacowaniu wartości majątku nie uwzględniono kapliczki, argumentując to w następujący sposób: “Ponieważ wszystkie szczegóły w kapliczce znajdujące się obok wymienione jako do chwały Bożej służące i z miejsca ani zabrane ani też sprzedane być nie mogą ale na zawsze pozostawać winny na gruncie, przeto też oszacowanie ich nie było potrzebne i nie tylko z tego powodu ale nawet z przyczyny że użyć do oszacowania innych ruchomości taksatorowie o wartości szczegółów w  tejże kapliczce będących potrzebnej wiadomości nie posiadali żaden szacunek nadany im nie został”.

      Z kolejnym opisem kaplicy św. Stanisława spotykamy się także w “Protokole Zajęcia Dóbr Kwaśniowa z przyległościami Cieślin i Hucisko na sprzedaż do przymu­sowego wywłaszczenia”  z dnia 27 lutego /11 marca 1837 roku. Wywłaszczenia dokonano na mocy wyroku w Trybunale Cywilnym I Instancji Województwa Krakowskiego z dnia 30 kwietnia 1833 r przeciwko Konstanemu Leonowi dwojga imion Wolickiemu zaocznie w I instancji zapadłego – a dnia 23 maja i 13 czerwca 1833 r. prawnie onemuż i Karolowi Scholtz doręczonego. Karol Scholtz był dzierżawcą tutejszych dóbr w latach 1832 – 1835. Zajęcia dóbr dokonał Mikołaj Chodakowski, komornik przy Trybunale Cywilnym I Instancji Województwa Krakowskiego. W protokole tym znajdujemy następujący opis kaplicy: “Kaplica z drzewa kostkowego w węgły w sześcian wybudowana gontami pokryta w stanie średnim. Składa się wchodząc od frontu wrota z tarcic w podwój otwierane na zawiasach i hakach żelaznych z zamkiem francuskim, podłoga i powała z tarcic. Dalej są wrota ordynaryjne w podwój otwierane z tarcic do kapliczki jak wyżej. Podłoga, powała i sufit z tarcic, okien otwieranych 5, w tych szyb całych półarkuszowych 40. Obok ołtarza dużego są drzwi z tarcic ordynaryjne pojedyncze na hakach i zawiasach żelaznych z zamkiem francuskim. Wszedłszy do zakrystii podłoga i powała z tarcic ordynaryjne, okno otwierane 1, w nim szyb całych ćwiartkowych 4, z tej są drzwi dające wychód na dwór takie jak wyżej. Bieg ścian co do drzewa 1 tej budowli. Dach gontowy – średni.”.

Indult pro semper - Kaplica w Cieślinie 06.05.1847 r.

 

 

 

 

 

 

Pismo dziekana olkuskiego do Wysokiego Konsystorza Generalnego Diecezji Kielecko – Krakowskiej z dnia 5/17 marca 1847 roku w sprawie przywrócenia nabożeństw w kaplicy w Cieślinie wraz z pozytywną decyzją z dnia 6 maja 1847 r.

 

 

      Z dokumentów dziekańskich z 1833 roku dowiadujemy się, że zezwolenia na odprawianie Mszy św. w kaplicy wydawał biskup krakowski na okres 5 lat. Indult taki przykładowo wydany został przez Administratora Generalnego Diecezji Krakowskiej w dniu 10.06.1836 roku. Potwierdzeniem tego są pisma plebana chechelskiego ks. Mikołaja Wiśniewskiego z dnia 10.04.1841 roku oraz z 07/19.07.1841 roku do dziekana dekanatu olkuskiego ks. Józefa Kalasantego Ćwiklińskiego. W pismach tych, w związku z wygaśnięciem pozwolenia na sprawowanie Mszy św. oraz wystawiania Najświętszego Sakramentu w kaplicach św. Marka w Rodakach oraz św. Stanisława w Cieślinie, pleban prosił dziekana o wyjednanie u władzy diecezjalnej nowego pozwolenia na 5 lat lub na okres dłuższy. Nowe pozwolenie, również na 5 lat, zostało przez Administratora Generalnego Diecezji Krakowskiej wydane w dniu 24.07.1841 roku. Reskryptem z dnia 17/29 lipca 1844 roku Nr 958 Wysoka Władza Diecezjalna zmieniła status kaplicy w Cieślinie z publicznej na prywatną, dworską. Skutkowało do oddaniem kluczy do przedmiotowej kaplicy dziedzicowi, zaś pleban chechelski nie musiał wydawać zgody na odprawianie nabożeństw. Dziedzic Franciszek Gostkowski sprowadzał zakonnika z zakonu Reformatów z Pilicy do odprawiania Mszy św. dla swojej rodziny. Przez 2 kolejne lata (1845 i 1846) nie były odprawiane nabożeństwa w Uroczystość św. Stanisława. W dniu 5/17 marca 1847 roku dziekan dekanatu olkuskiego ks. Józef Kalasanty Ćwikliński, na wniosek plebana parafii w Chechle ks. Mikołaja Wiśniewskiego, wysłał do Wysokiego Konsystorza Generalnego Diecezji Kielecko – Krakowskiej pismo z prośbą o przywrócenie odprawiania nabożeństw w kaplicy publicznej w Cieślinie. Na zasadzie Reskryptu Komisji Rządowej w dniu 6 maja 1847 roku udzielona została “zgoda (zezwolenie) na zawsze” (indult pro semper) do odprawiania czasami Mszy Św. oraz wystawienia Najświętszego Sakramentu w dzień św. Stanisława biskupa. (Przywrócenie odprawiania nabożeństw w kaplicy modrzewiowej w Cieślinie (korespondencja z okresu marzec – maj 1847 r.) >> czytaj więcej). Zarządzenie to, przywracające odprawianie nabożeństw w kaplicy oraz określające kaplicę jako publiczną stało się powodem nieporozumień i sporów o klucze do przedmiotowej kaplicy, pomiędzy dziedzicem Dóbr Kwaśniowa Franciszkiem Gostkowskim a plebanem z Chechła ks. Mikołajem Wiśniewskim (okres maj – październik 1847 rok). Nieporozumienia te zakończyło dopiero nowe Rozporządzenie Konsystorza Generalnego Diecezji Kielecko – Krakowskiej z dnia 7 października 1847 roku, które zmieniło poprzednie Rozporządzenie z dnia 17/29 lipca 1844 roku. Orzekało ono, że klucze do przedmiotowej kaplicy powinny pozostawać przy plebanie miejscowym.(Sprawa kluczy do kaplicy w Cieślinie (korespondencja z okresu maj – październik 1847 r.) >> czytaj więcej). Kaplica w latach 1869-1870 była w stanie średnim, nie ogrodzona i wymagała nowego pokrycia gontem. Inny zachowany dokument to wykaz kaplic publicznych w parafiach dekanatu olkuskiego, w których Msze Św. się odprawiają, sporządzony w dniu 29 listopada 1886 roku w Olkuszu przez dziekana dekanatu olkuskiego ks. Władysława Kuczyńskiego. Pod poz. 32 ujęta jest w nim parafia w Chechle, o której czytamy: “32. Chechło. Kaplice w Cieślinie i Rodakach, drewniane starożytne w których Msze Św. się odprawiają”. Wykaz ten nie obejmował małych kapliczek, o czym na końcu pisze ks. dziekan: “Niewspominam tu zupełnie o owych kapliczkach przydrożnych których jest mnóstwo, gdzie dwie lub trzy osoby zaledwie pomieścić się mogą”.

Dekanat olkuski - wykaz kaplic z 1898 roku.

 

 

 

 

 

 

Dekanat olkuski – wykaz kaplic z 1898 roku. (na pozycji czwartej od góry – parafia Chechło i wyszczególnione 2 kaplice, w Cieślinie i w Rodakach).

 

Podobnie rzecz ma się w kolejnym wykazie kaplic na terenie dekanatu olkuskiego z 1898 roku. Tu również przy parafii Chechło wyszczególnione są dwie kaplice – w Cieślinie i w Rodakach. Z protokołu wizytacji biskupiej w Chechle z 22.11.1911 roku dowiadujemy się, że w tym roku w kaplicy w Cieślinie udzielony został jeden Sakrament Małżeństwa, zaś proboszcz z Chechła miał zgodę na codzienne odprawianie tutaj Mszy św.

      Teren wokół kaplicy służył w dawnych czasach za cmentarz grzebalny. Resztki kości ludzkich były jeszcze w latach 70-tych ubiegłego wieku wykopywane na sąsiadujących z kaplicą polach. Pod kaplicą fundator urządził sklepiony grób, w którym złożone zostały trzy trumny. Trumny te zostały przeniesione pod obecny kościół (więcej szczegółów w zakładce Kościół Parafialny), który został wybudowany na miejscu modrzewiowej kaplicy w latach 1917-1918.